Rozdzielność majątkowa jest możliwa nawet bez rozwodu

Małżonkowie mogą wybrać, jaka forma ustroju majątkowego będzie obowiązywała między  nimi w czasie trwania ich małżeństwa. Najczęściej spotykanym ustrojem jest: ustawowa wspólność majątkowa małżeńska oraz rozdzielność majątkowa małżeńska. Ustanawia się je umową małżeńską w formie aktu notarialnego przez notariuszem (intercyza) albo sądownie (przymusowa rozdzielność majątkowa małżeńska).

Co to jest rozdzielność majątkowa małżeńska?

Ustawowa wspólność majątkowa małżeńska powstaje od momentu zawarcia związku małżeńskiego i trwa do jego ustania poprzez np. rozwód albo śmierć jednego z małżonków. 

Polega ona na gromadzeniu przez małżonków majątku wspólnego, w którym małżonkowie mają równe udziały – po ½ każdy z małżonków.

Co to jest rozdzielność majątkowa? Rozdzielność majątkowa małżeńska to przeciwieństwo ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej. W tej formie każdy z małżonków ma swój odrębny majątek osobisty, którym samodzielnie dysponuje.

Zgodnie z przepisem art. 52 § 1 k.r.o. z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej.  Ważne powody to okoliczności, które powodują, że w konkretnej sytuacji faktycznej wspólność ustawowa przestaje służyć dobru drugiego z małżonków oraz dobru założonej przez małżonków rodziny (uchw. SN z 30.5.1996 r., III CZP 54/96, OSNC 1996, Nr 10, poz. 130)

Na czym polega rozdzielność majątkowa małżeńska? Jej skutkiem jest to, że małżonkowie nie mają wspólnego majątku. Żeby wprowadzić rozdzielność majątkową małżeńską należy podpisać umowę majątkową małżeńską (intercyzę) przed notariuszem. Jest to tzw. umowa o rozdzielności majątkowej małżeńskiej.

Rozdzielność majątkowa z datą wsteczną

Małżonkowie przed zawarciem małżeństwa lub w jego trakcie, mogą zawrzeć intercyzę, czyli umowę w zakresie rozdzielności majątku. Obowiązuje ona od momentu podpisania intercyzy  przed notariuszem – działa na przyszłość i nie działa wstecz.

Możliwe jest jednak ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną. Wówczas trzeba wytoczyć powództwo przed sądem rejonowym wydziałem rodzinnym. Skutkiem rozdzielności majątkowej małżeńskiej z data wsteczną jest podział majątku na datę jej ustania, a ta data może być wcześniejsza niż data rozwodu.

Jak wygląda rozdzielność majątkowa w sądzie? Jest to normalny proces sądowy, w którym należy udowodnić, jakie są ważne powody, żeby sąd ustanowił przymusową rozdzielność majątkową między stronami. Najczęstszym ważnym powodem jest separacja faktyczna stron.

Przykład 1

Anna K. i Robert K. postanowili się rozwieść. Z uwagi na to, że oboje prowadzą swoje firmy, chcieli ustalić rozdzielność majątkową małżeńską. Od stycznia 2021 roku małżonkowie K. ze sobą nie mieszkają, nie widują się oraz w zasadzie się ze sobą nie kontaktują. Małżonkowie K. mają jedno dziecko, które ma 28 lat i mieszka w Wielkiej Brytanii. Anna K. kupiła dnia 1 września 2021 roku samochód za kwotę 150 000 zł a Robert K. kupił dnia 10 września 2021 roku maszynę co cięcia metalu za 38 000 euro. Dnia 1 października 2021 roku małżonkowie podpisali umowę o rozdzielność majątkową małżeńską.

Oznacza to, że małżonkowie będą dzielić się majątkiem wspólnym na dzień ustania wspólności majątkowej małżeńskiej to jest na dzień 1 października 2021 roku a nowy samochód i maszyna do cięcia metalu będzie podlegać podziałowi.

Przykład 2

Anna K. i Robert K. postanowili się rozwieść. Prowadzą swoje firmy, chcieli ustalić rozdzielność majątkową małżeńską. Anna K. kupiła dnia 1 września 2021 roku samochód za kwotę 150 000 zł a Robert K. kupił dnia 10 września 2021 roku maszynę co cięcia metalu za 38 000 euro. Żadne z małżonków nie informowało ani nie ustalało z drugim tychże zakupów. Dnia 1 października 2021 roku Anna K. wytoczyła powództwo o ustalenie rozdzielności majątkowej małżeńskiej z datą 1 stycznia 2021 roku. Robert K. w odpowiedzi na pozew wskazał, że separacja faktyczna stron powstała od lutego 2021 roku, ponieważ na początku stycznia 2021 roku strony jeszcze razem mieszkały i kupiły na kredyt lodówkę. Sąd ustalił przymusową rozdzielność majątkową małżeńską między Anną K. i Robertem K. od 1 lutego 2021 roku.

Oznacza to, że małżonkowie będą dzielić się majątkiem wspólnym na dzień ustania wspólności ustawowej małżeńskiej to jest na dzień 1 lutego 2021 roku a nowy samochód i maszyna do cięcia metalu nie będzie podlegać podziałowi, bo rzeczy te zostały zakupione po powstaniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej.

Rozdzielność majątkowa a intercyza

Często klienci pytają się, czym się różni rozdzielność majątkowa od intercyzy? Intercyza majątkowa to umowa majątkowa małżeńska.

Wyróżniamy różne rodzaje umów majątkowych małżeńskich (intercyz):

  • umowa wyłączająca wspólność majątkową (wprowadzająca rozdzielność majątkową albo rozdzielność z wyrównaniem dorobków)
  • umowa rozszerzająca wspólność majątkową,
  • umowa ograniczająca wspólność majątkową,
  • umowa przywracająca wspólność ustawową.

Rozdzielność majątkowa po ślubie. Jak zrobić rozdzielność majątkową w trakcie małżeństwa?

Małżonkowie w każdym czasie mogą udać się do notariusza, żeby zawrzeć intercyzę – umowę majątkowej małżeńskiej w postaci rozdzielności majątkowej małżeńskiej po ślubie (rozdzielność majątkowa w trakcie małżeństwa).

Majątek dzielimy w ten sposób, że ustalamy, co wchodzi w skład majątku wspólnego, jaka jest wartość składników oraz który z małżonków przejmuje na własność jaki składnik majątkowy.

Czy rozdzielność majątkową można cofnąć? Można dokonać zniesienia majątkowej w każdym czasie.

Ile kosztuje rozdzielność majątkowa małżeńska?

Jaki jest koszt rozdzielności majątkowej małżeńskiej? Najtańsza opcja to rozdzielność majątkowa małżeńska na przyszłość jako umowa zawarta u notariusza. To koszt kilkuset złotych.

Najdroższa opcja to opcja przymusowej rozdzielności sądowej. Wówczas koszt opłaty sądowej od pozwu wynosi 200 zł. Koszty zastępstwa adwokackiego to kwota zazwyczaj około kilku tysięcy złotych. Długość i stopień skomplikowania postępowania zależy od czynności, które należy w sprawie podjąć.

Separacja małżeńska a rozdzielność majątku

Czy separacja powoduje rozdzielność majątkową małżeńską? Orzeczenie separacji wyrokiem albo postanowieniem sądowym powoduje powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej z mocy prawa (automatyczna rozdzielność majątkowa małżeńska).

Z chwilą zniesienia separacji powstaje zaś między małżonkami ustawowy ustrój majątkowy. Na zgodny wniosek małżonków sąd orzeka o utrzymaniu między małżonkami rozdzielności majątkowej.

Rozwód a rozdzielność majątkowa małżonków

Z chwilą rozwodu między stronami automatycznie ustaje ustawowa wspólność majątkowa małżeńska. Rodzaj rozwodu nie ma znaczenia. Rozdzielność majątkowa powstanie zarówno przy rozwodzie bez orzekania o winie jak i przy rozwodzie z orzekaniem o winie.

Zniesienie wspólności ustawowej majątkowej otwiera możliwości do podziału majątku wspólnego. Zawsze na rozprawie rozwodowej sąd zadaje stronom pytanie, jaki łączy ich ustrój majątkowy małżeński.

Dla postępowania rozwodowego nie ma znaczenia, czy strony mają ustawową wspólność majątkową czy rozdzielność majątkową małżeńską.

Przykład

Krystyna L. i Józef K. zawarli związek małżeński w 1983 roku. Powstała między nimi ustawowa wspólność majątkowa małżeńska. Na początku XXI wieku Józef K. rozpoczął ryzykowną działalność gospodarczą. Krystyna L. i Józef K. postanowili się zabezpieczyć i zawrzeć umowę majątkową małżeńską – rozdzielność majątkową. Akt notarialny podpisano dnia 1 marca 2004 roku. Od 2010 roku firma Józefa K. przynosiła milionowe dochody. Małżeństwo małżonków L. rozwiązano przez rozwód dnia 2 sierpnia 2021 roku. Wyrok jest prawomocny od dnia 9 sierpnia 2021 roku.

Z dniem 1 marca 2004 roku między małżonkami L. powstała rozdzielność majątkowa małżeńska Podział majątku wspólnego dotyczy majątku wspólnego na dzień 1 marca 2004 roku. To co Józef K. zarobił po zawarciu intercyzy nie ma znaczenia w sprawie o podział majątku.

Rozdzielność majątkowa bez rozwodu

Jak już wskazano możliwa jest rozdzielność majątkowa małżeńska bez rozwodu: polubowna/umowna u notariusza albo przymusowa/sądowa.

Nie ma wymogu rozwodu, żeby powstała rozdzielność majątkowa małżeńska. Małżonkowie mogą wiele razy w trakcie małżeństwa zmieniać ustrój oraz dzielić się majątkiem.

Jeśli potrzebujesz pomocy prawnej w sprawie rozdzielności majątkowej małżonków skontaktuj się z naszą kancelarią.

Autor: Adwokat Anna Gręda-Adamczyk