Sądowe ustalenie ojcostwa

Ustalenie ojcostwa ma na celu ustalenie, kto jest ojcem dziecka pozamałżeńskiego. Domniemywa się, że ojcem dziecka jest mężczyzna, który obcował z matką dziecka w określonym okresie – musi obcować z matką dziecka nie wcześniej niż w 300, a nie później niż w 181 dniu przed urodzeniem się dziecka.

Termin „ojcostwo” występuje w aspekcie prawnym (kiedy ojciec wpisany jest w akcie urodzenia dziecka;  ma szereg praw i obowiązków w stosunku do dziecka) i biologicznym (jest to istniejąca więź biologiczna między ojcem a dzieckiem; nie tworzy żadnych stosunków prawnych, nie wpływa na prawa i obowiązki).

Na czym polega ustalenie ojcostwa?

Najbardziej pożądaną sytuacją jest, gdy ojcostwo prawne i ojcostwo biologicznie pokrywają się. Często zdarzają się jednak sytuacje, w których ojcostwo prawne i biologiczne nie pokrywają się i wtedy należy ustalić ojcostwo.

Są dwa sposoby ustalenia ojcostwa, gdy nie zachodzi domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki (matka dziecka nie jest mężatką):

  • uznanie ojcostwa;
  • sądowne ustalenie ojcostwa.

Uznania ojcostwa dokonuje się przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Można uznać ojcostwo w stosunku do dziecka poczętego, ale nienarodzonego (uznanie ojcostwa przed narodzinami).

Gdyby doszło do nieprawidłowego uznania ojcostwa np. ojciec byłby przekonany, że dziecko jest jego dzieckiem biologicznym, a następnie okazałoby się, że nie jest, to należy rozważyć wytoczenie powództwa o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa.

Czy jest możliwe ustalenie ojcostwa po latach? Obecnie można ustalić ojcostwo nawet po latach, nie tylko gdy dziecko jest małoletnie, ale także gdy jest pełnoletnie (ustalenie ojcostwa dorosłego dziecka).

Ustalenie ojcostwa a termin? Nie ma granicznego terminu, w którym można dochodzić ustalenia ojcostwa. Można ustalić ojcostwo nawet po śmieci dziecka. Matka i ojciec może wytoczyć powództwo o ustalenie ojcostwa do czasu uzyskania pełnoletności dziecka.

Gdy dziecko jest pełnoletnie to może wytoczyć powództwo samodzielnie. Powództwo o ustalenie ojcostwa może wytoczyć także prokurator.

Sądowe ustalenie ojcostwa

Jedynym ze sposób ustalenia ojcostwa jest sądowe ustalenie ojcostwa. Gdy nie ma porozumienia między rodzicami i nie doszło do uznania ojcostwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego (ani w ciąży ani po narodzinach dziecka) to jedyną drogą jest ustalenie ojcostwa przez sąd.

Sprawa o ustalenie ojcostwa jest istotną sprawą, która ma doniosłe skutki prawne i społeczne dla dziecka, matki i ojca. Ile trwa sprawa o ustalenie ojcostwa?

Długość sprawy o ustalenie ojcostwa jest uzależniona od tego: czy obok ustalenia ojcostwa dochodzone są także inne roszczenia, stanowisk procesowych stron, ich zachowań procesowych oraz obłożenia pracą danego sądu.

Jak wygląda sprawa o ustalenie ojcostwa? Sprawę rozpoczyna złożenie pozwu o ustalenie ojcostwa, następnie złożenie odpowiedzi na pozew i wyznaczenie terminu rozprawy. Sprawa może zakończyć się na jednej rozprawie (pierwsza rozprawa o ustalenie ojcostwa) w zależności od żądań stron i ich porozumienia.

Może zakończyć się także po kilku terminach rozprawy (jeżeli strony są w sporze). Ile czasu czeka się na sprawę o ustalenie ojcostwa? Uzależnione jest to od obłożenia pracą danego sadu. Zazwyczaj jest to około kilku miesięcy.

Pozew o ustalenie ojcostwa

Pierwszym krokiem sądownego ustalenia ojcostwa jest wytoczenie powództwa o ustalenie ojcostwa. Należy sporządzić pozew o ustalenie ojcostwa. W pozwie należy zawrzeć wniosek o ustalenie ojcostwa tj. wnosić o ustalenie, że dla przykładu ojcem Jana Kowalskiego, urodzonego dnia 1 stycznia 2020 roku w Łodzi jest Ryszard Malinowski.

Wniosek o ustalenie ojcostwa może być złożony w pozwie zarówno przez ojca jak i przez matkę. W pozwie matka może żądać już od domniemanego ojca alimentów na dziecko, zwrotu kosztów wyprawki dla dziecka oraz zwrotu kosztów utrzymania matki w okresie okołoporodowym.

Nie ma przeciwskazań, aby sporządzić jeden pozew o ustalenie ojcostwa i alimenty. Nie ma jednego wzoru pozwu o ustalenie ojcostwa.

Wnioski zawarte w pozwie oraz jego uzasadnienie zależą od indywidulanej sytuacji danych rodziców i dziecka. Pozew powinien być uszyty na miarę dla danego klienta.

Z tego względu warto jest skorzystać z profesjonalnej pomocy adwokata w sprawa o ustalenie ojcostwa.

Badanie ojcostwa w trakcie ciąży

Badanie na ojcostwo w trakcie ciąży jest dość powszechne. Warto pamiętać, że nie jest dopuszczalne sądowne ustalenie ojcostwa w trakcie ciąży.

Dopuszczalne jest natomiast ustalenie ojcostwa w czasie ciąży poprzez uznanie ojcostwa w stosunku do dziecka poczętego, ale nienarodzonego (nasciturus). Inną kwestią jest badanie na ojcostwo w ciąży.

Można wykonać testy na ojcostwo i badanie ojcostwa w ciąży (sprawdzenie ojcostwa w ciąży) – wówczas laboratorium diagnostyczne sprawdza ojcostwo pobierając krew żylną matki.

Cena za ustalenie ojcostwa w czasie ciąży uzależniona jest w większości od stopnia referencyjności laboratorium oraz terminu wykonania badania.

Test na ojcostwo

Obecnie powszechnym sposobem ustalenia ojcostwa biologicznego jest przeprowadzenie testów na ojcostwo. Ojcostwo prawne powinno być powiązane z ojcostwem biologicznym.

Ile kosztuje test na ojcostwo? Cena i koszt testu na ojcostwo uzależniona jest od stopnia referencyjności laboratorium, terminu badania, rodzaju badanego materiału i sposobu jego pobrania.

Przed podjęciem jakiejkolwiek działalności przedprocesowej lub procesowej warto jest przeprowadzić testy na ustalenie ojcostwa. Kiedy można zrobić test na ojcostwo? Można wykonać go nawet w ciąży. Nie ma trudności w wykonaniu testów na ojcostwo po narodzinach dziecka.

Koszty związane z sądowym ustaleniem ojcostwa są wyższe niż koszty związane z uznaniem ojcostwa.

Test DNA na ojcostwo

Istnieją różne metody wykonania badania na ojcostwo. Najpopularniejszą obecnie metodą jest przeprowadzenie dowodu z badań DNA (test DNA – badania genetyczne na ojcostwo). Takie badanie w 99,999% potwierdza ojcostwo oraz w 100 % je wyklucza. Badanie DNA jest najszybszą i najpewniejszą metodą badania ojcostwa.

Ile kosztują badania DNA? Cena i koszty badań DNA kształtują się w zależności, czy badanie przeprowadza się prywatnie (przeprocesowo) czy procesowo (na zlecenie sądu).

Zaprzeczenie ojcostwa

Sprawy o zaprzeczenie ojcostwa nie należą do rzadkości w polskim wymiarze sprawiedliwości. Zdarza się, że żona jest w ciąży z innym mężczyzną niż mąż i rodzi dziecko, które nie pochodzi biologicznie od męża. Co zrobić w sytuacji, gdy mąż nie jest ojcem biologicznym dziecka?

Zgodnie z przepisem art. 62 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki.

Domniemania tego nie stosuje się, jeżeli dziecko urodziło się po upływie trzystu dni od orzeczenia separacji. Oznacza to, że jeżeli żona urodzi dziecko w czasie trwania związku małżeńskiego albo 300 dni po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego to zgodnie z polskim prawem ojcem dziecka jest mąż matki bądź były mąż matki.

Takie rozwiązanie prawne uniemożliwia biologicznemu tacie uznanie ojcostwa, nadanie dziecku jego nazwiska, wykonywanie przez niego władzy rodzicielskiej. Biologiczny tata nie ma żadnych praw ani obowiązków. Prawa i obowiązki ma zaś mąż matki albo były mąż matki, który biologiczny ojcem nie jest.

W takiej sytuacji należy wszcząć postępowanie w przedmiocie zaprzeczenia ojcostwa męża matki. Powództwo o zaprzeczenie ojcostwa może wnieść matka, dziecko oraz mąż matki.

Przepisy prawa przewidują ścisłe ograniczenia terminowe dla wytoczenia takiego powództwa. Matka może założyć sprawę w sądzie w terminie 6 miesięcy od dnia urodzenia się dziecka a mąż matki w terminie 6 miesięcy od dnia dowiedzenia się o tym, że dziecko się urodziło.

Upływ tego terminu skutkuje tym, że ani matka ani ojciec nie mogą na drodze sądowej skutecznie samodzielnie dochodzić zaprzeczenia ojcostwa. W takim wypadku powództwo o zaprzeczenie ojcostwa może wytoczyć prokurator.

Autor: Adwokat Anna Gręda-Adamczyk