Uprowadzenie rodzicielskie dziecka a konwencja haska

Uprowadzenie rodzicielskie to zagarnięcie dziecka wbrew woli drugiego rodzica lub orzeczenia sądu. Jest to poważny problem prawny i psychologiczny. Uprowadzenie rodzicielskie może mieć wymiar krajowy w obrębie danego kraju albo zagraniczny, gdy dziecko uprowadzane jest z jednego kraju do drugiego.

Czym jest uprowadzenie rodzicielskie? Uprowadzenie a polskie prawo

Uprowadzenie rodzicielskie to zabór dziecka wbrew woli drugiego rodzica lub orzeczeniu sądu. Uprowadzenie dziecka przez jednego z rodziców jest określone w art. 211 k.k.

Przepis ten stanowi, że kto, wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru, uprowadza lub zatrzymuje małoletniego poniżej lat 15 albo osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Przestępstwo może popełnić osoba, która:

• nie ma pełnej władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, czyli rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej;
• rodzic, którem władza rodzicielska została ograniczona;
• rodzic, który jest zawieszony w wykonywaniu władzy rodzicielskiej.

Najczęstsze sytuacje uprowadzenia rodzicielskiego to:

• wyjazd za granicę w celach zarobkowych bez zgody drugiego rodzica;
• dołączenie do nowego partnera wraz z dzieckiem;
• powrót do Polski po rozstaniu z zagranicznym partnerem;
• zatrzymanie dziecka po wakacjach lub odwiedzinach.

Jeśli oboje rodzice mają władzę rodzicielską to nie dochodzi do uprowadzenia określonego w art. 211 k.k. a tym samym takie krajowe uprowadzenie dziecka nie może zostać zakwalifikowane jako przestępstwo.

Gdy oboje rodzice mają władzę rodzicielską i nie dochodzi do wyczerpania znamion przestępstwa, to policja ani prokuratura nie prowadzi żadnego postępowania. Spór ma charakter rodzinnoprawny, który może być poddany pod rozstrzygnięcie sądu rodzinnego np. w sprawie o przymusowe odebranie osoby pozostającej pod władzą rodzicielską a także w sprawie o władzę rodzicielską.

Zupełnie inaczej wygląda sytuacja, gdy do uprowadzenia dziecka dochodzi nie w obrębie Polski, lecz z Polski do innego kraju albo z innego kraju do Polski. Wówczas zastosowanie znajduje konwencja haska dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzonej w Hadze dnia 25 października 1980 r. (Dz.U. z 1995 r. Nr 108, poz. 528 i z 1999 r. Nr 93, poz. 11 1085).

Celem tego aktu prawnego jest przeciwdziałanie negatywnym skutkom międzynarodowego uprowadzania lub zatrzymywania dzieci. Postępowanie wszczęte na podstawie przepisów Konwencji ma doprowadzić do przywrócenia stanu faktycznego i prawnego, jaki istniał przed bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem dziecka.

Konwencja Haska – ochrona przed międzynarodowym uprowadzeniem dziecka

Konwencja Haska z 1980 roku chroni dzieci przed bezprawnym przemieszczaniem między krajami. Polska jest związana tą konwencją z ponad 100 państwami na świecie.

Kogo chroni Konwencja Haska?

• dzieci do 16. roku życia – osoby, które ukończyły 16 lat nie podlegają ochronie;
• dzieci mające miejsce stałego pobytu w państwie – stronie konwencji;
• sytuacje naruszenia prawa do opieki.

Konwencja gwarantuje prawo do niezakłóconego kontaktu każdego rodzica z dzieckiem. Chodzi o ochronę przez bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem dzieci, które w danym kraju się urodziły, chodziły do przedszkola, szkoły, myślą w języku tego kraju, są wychowywane w kulturze tego kraju.

Konwencję haską stosuje się do każdego dziecka, które miało miejsce pobytu w Umawiającym się Państwie bezpośrednio przed naruszeniem prawa do opieki.

Konwencja Haska ma zastosowanie, gdy:

• dziecko zostało bezprawnie uprowadzone lub zatrzymane;
• nastąpiło naruszenie prawa do opieki;
• dziecko miało miejsce stałego pobytu w państwie-stronie konwencji;
• uprowadzenie nastąpiło między państwami będącymi stronami konwencji.

Konwencja daje prawo do żądania dla rodzica, którego dziecko zostało bezprawnie uprowadzone do żądania jego powrotu.

Jeżeli dziecko zostało bezprawnie uprowadzone lub zatrzymane w rozumieniu konwencji haskiej a w chwili wpłynięcia wniosku do władzy sądowej lub administracyjnej Umawiającego się Państwa, w którym znajduje się dziecko, upłynął okres krótszy niż jeden rok od dnia uprowadzenia lub zatrzymania, zainteresowana władza zarządza niezwłoczne wydanie dziecka.

Wyjątkiem jest pozostanie dziecka w kraju, do którego dziecko zostało uprowadzone. Władza sądowa lub administracyjna powinna również zarządzić wydanie dziecka, nawet po upływie jednego roku, o którym mowa w ustępie poprzedzającym, chyba że zostało ustalone, że dziecko przystosowało się już do swego nowego środowiska.

Konwencja ma przeciwdziałać porwaniu dziecka. Samo postępowanie powinno trwać szybko, maksymalnie sześć tygodni. W praktyce rzadko jednak to się zdarza.

W razie braku dobrowolnego powrotu dochodzi do przymusowego odebrania dziecka przez kuratora sądowego na zlecenie sądu, często w asyście Policji, psychologa, tłumacza a nawet Państwowej Straży Pożarnej. Przymusowe wykonanie orzeczenia wiąże się z ogromną traumą dla dzieci.

Procedura odzyskiwania dziecka na podstawie Konwencji Haskiej – krok po kroku

Rodzic, którego prawo do opieki zostało naruszone powinien złożyć wniosek o wydanie dziecka. Najlepiej podjąć współpracę z krajowym prawnikiem, który pomoże sporządzić i złożyć wniosek w sposób prawidłowy, bez braków formalnych. Następnie organ centralny kraju przekazuje sprawę do organu centralnego kraju, gdzie znajduje się dziecko. W Polsce taki wniosek z zagranicy trafia do Ministerstwa Sprawiedliwości a następnie do sądu okręgowego, w którego okręgu przebywa dziecko.

Sąd bada, czy doszło do przemieszczenia się dziecka z naruszeniem prawa do opieki oraz, czy wniosek został złożony w terminie. Jeśli tak to sąd postanawia wydać dziecko, czyli w praktyce zobowiązuje drugiego rodzica do powrotu dziecka do kraju, z którego dziecko zostało uprowadzone w terminie 14 dni. Jeśli rodzic zignoruje takie orzeczenie i dziecko nie wróci, to uprawniony rodzic ma prawo złożyć wniosek o przymusowe odebranie dziecka przez kuratora sądowego i wydanie go drugiemu rodzicowi. W takiej sytuacji uprawniony rodzic wraca wraz z dzieckiem do kraju.

Procedura odzyskania dziecka – krok po kroku

1. Złożenie wniosku o wydanie dziecka

Uprawniony rodzic składa wniosek o wydanie dziecka w kraju, z którego dziecko zostało uprowadzone lub gdzie mieszkało przed zatrzymaniem.

Dokumenty wymagane to wniosek o wydanie dziecka według Konwencji Haskiej; dowody potwierdzające prawo do opieki; dokumenty potwierdzające miejsce stałego pobytu dziecka; tłumaczenia na język urzędowy państwa, gdzie przebywa dziecko.

2. Postępowanie przez organy centralne

Organ centralny kraju przekazuje sprawę do organu centralnego państwa, gdzie znajduje się dziecko. W Polsce wnioski z zagranicy trafiają do Ministerstwa Sprawiedliwości.

3. Postępowanie sądowe – termin rozpatrzenia sprawy: maksymalnie 6 tygodni (w praktyce często dłużej).

4. Wykonanie orzeczenia – gdy sąd nakazuje powrót dziecka, rodzic ma 14 dni na dobrowolne jego wydanie. W przypadku odmowy możliwe jest przymusowe odebranie dziecka przez kuratora sądowego.

Sąd może oddalić wniosek o wydanie dziecka, gdy:

• brak faktycznego sprawowania opieki – rodzic nie wykonywał prawa do opieki lub zgodził się na uprowadzenie;
• ryzyko szkody dla dziecka – powrót naraziłby dziecko na szkodę fizyczną lub psychiczną;
• sprzeciw dojrzałego dziecka – dziecko osiągnęło odpowiedni wiek i dojrzałość oraz sprzeciwia się powrotowi;
• przystosowanie do nowego środowiska – gdy minął rok od uprowadzenia i dziecko przystosowało się.

Adwokat od spraw uprowadzenia dziecka – gdzie uzyskać pomoc prawną?

Kancelaria adwokacka Anny Gręda-Adamczyk prowadzi z powodzeniem na terenie Polski sprawy o nakazanie powrotu dziecka na podstawie konwencji haskiej – zarówno na etapie składania wniosku, etapie sądowym jak i etapie wykonawczym, gdy rodzic nie chce dobrowolnie wydać dziecka bądź zrealizować nakazanego mu powrotu.

Wspieramy naszych klientów na każdym etapie w trosce o dobrostan ich dzieci. Nasza kancelaria posiada bogate doświadczenie w prowadzeniu spraw związanych z uprowadzeniem dziecka – zarówno na tle krajowym, jak i międzynarodowym.

Skutecznie reprezentujemy rodziców w postępowaniach sądowych oraz przed organami administracyjnymi, dbając o szybkie i bezpieczne rozwiązanie sytuacji.

Dzięki znajomości przepisów Konwencji haskiej oraz praktyki sądowej potrafimy dobrać strategię, która realnie zwiększa szanse na odzyskanie dziecka i ochronę jego dobra. Jeśli potrzebujesz natychmiastowego wsparcia prawnego, możesz liczyć na naszą pomoc na każdym etapie sprawy.

Jeśli potrzebujesz pomocy prawnej w sprawie uprowadzenia rodzicielskiego, umów się na płatną konsultację – w formie online lub w siedzibie naszej kancelarii w Łodzi. Konsultację możesz opłacić gotówką, przelewem bankowym lub Blikiem na telefon. Aby zarezerwować dla siebie dogodny termin konsultacji z adwokat Anną Gręda-Adamczyk skontaktuj się z nami.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Jakie są różnice między uprowadzeniem rodzicielskim a porwaniem rodzicielskim według polskiego prawa?

Uprowadzenie dziecka jest przestępstwem, które polega na bezprawnym zabraniu dziecka wbrew woli osoby uprawnionej (art. 211 k.k.). Natomiast porwanie rodzicielskie (często nazywane też uprowadzeniem rodzicielskim) nie jest przestępstwem, jeśli dokonuje go rodzic posiadający pełnię władzy rodzicielskiej, nawet jeśli działa wbrew woli drugiego rodzica. 

Zgodnie z zarządzeniem nr 124 Komendanta Głównego Policji porwanie rodzicielskie jest sytuacją, w której jedno z rodziców lub opiekunów posiadających pełną władzę rodzicielską bez woli i wiedzy drugiego z  nich pod pretekstem krótkotrwałego pobytu wywozi lub zatrzymuje osobę małoletnią na stałe, pozbawiając tym samym drugiego rodzica lub opiekuna posiadającego pełną władzę rodzicielską możliwości utrzymywania kontaktu z  małoletnim w przysługującym mu zgodnie z prawem zakresie.

Czy uprowadzenie dziecka przez rodzica jest przestępstwem?

Tak, o ile rodzic uprowadzający nie ma pełnej władzy rodzicielskiej.

Co zrobić, gdy drugi rodzic nie oddaje dziecka po ustalonym terminie?

W takiej sytuacji należy skontaktować się z kancelarią adwokacką celem rozważenia działania takiego jak: postępowanie o odebranie dziecka; postępowania w przedmiocie władzy rodzicielskiej – jej ograniczenia lub pozbawienia; postępowania o ustalenie kontaktów z dzieckiem; postępowania z zawiadomienia o czynie z art. 211 k.k.; postępowania – Niebieska Karta.

Kiedy można zastosować Konwencję Haską w przypadku uprowadzenia dziecka?

Gdy rodzic miał prawo do opieki nad dzieckiem w chwili uprowadzenia oraz nie minął rok od uprowadzenia a dziecko ma poniżej 16 lat.

Czy sąd może odmówić nakazania powrotu dziecka do kraju stałego pobytu?

Tak, sąd może odmówić nakazu powrotu dziecka do kraju, gdy:

• rodzic faktycznie nie wykonywał prawa do opieki w czasie uprowadzenia lub zatrzymania albo zgodziła się lub później wyraziła zgodę na uprowadzenie lub zatrzymanie;
• istnieje poważne ryzyko, że powrót dziecka naraziłby je na szkodę fizyczną lub psychiczną albo w jakikolwiek inny sposób postawiłby je w sytuacji nie do zniesienia;
• dziecko sprzeciwia się powrotowi a jednocześnie osiągnęło wiek i dojrzałość, kiedy jego opinia powinna być brana pod uwagę.

Jakie dowody warto zgromadzić w sprawie o uprowadzenie dziecka?

Dowody na okoliczność prawa do opieki i jego sprawowania np. orzeczenia sądów lub decyzje innych organów, zeznania świadków na okoliczność sprawowania opieki.

Czy w sprawach z Konwencji Haskiej sąd przesłuchuje dziecko?

Zgodnie z Konwencją o prawach dziecka i przepisem art. 576 par. 2 k.p.c. sąd w sprawach dotyczących osoby lub majątku dziecka wysłucha je, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala. Wysłuchanie ma charakter obligatoryjny i zależy od stopnia dojrzałości dziecka i jego wieku. W praktyce dzieci kilkuletnie i wczesnoszkolne są wysłuchiwane przez sąd. Młodsze zaś są częściej badane przez biegłego psychologa.

Jak uzyskać zgodę sądu na wyjazd z dzieckiem za granicę?

Aby uzyskać zgodę na wyjazd dziecka za granicę, należy zgodnie z prawem danego kraju uzyskać zgodę na wyjazd dziecka z kraju. W Polsce należy złożyć wniosek celem wszczęcia postępowania o rozstrzygnięcie w istotnych sprawach dziecka w postaci wyjazdu na stałe za granice.

Czy wyrok rozwodowy ma znaczenie dla spraw o uprowadzenie dziecka?

Wyrok o rozwód w sprawach z zakresu uprowadzenia dziecka ma znaczenie, ponieważ w Polsce i wielu krajach powierzona jest w nim władza rodzicielska np. obojgu rodzicom i ustalone są kontakty z rodzicem, z którym dziecko na stałe nie mieszka.