Matka z dzieckiem

Władza rodzicielska jest to zbiór praw i obowiązków spoczywających na wszystkich rodzicach. Musi być ona sprawowana w taki sposób, aby zapewnić dobro dziecka i jego interes społeczny – rodzice powinni się troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka, tak aby przygotować je odpowiednio do dorosłego życia. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania, jednak może dojść do sytuacji, że rodzic zostanie pozbawiony władzy rodzicielskiej. Jak to tego dochodzi?

Na czym polega ograniczenie praw rodzicielskich?

Władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, ale jest możliwe ograniczenie władzy rodzicielskiej (tzw. ograniczenie praw rodzicielskich).

To rodzice decydują, do której szkoły ma dziecko chodzić, jakiego języka ma się uczyć, czy ma być leczone, w jaki sposób ma być leczone itd. Czasami rodzice, którzy żyli w konkubinacie i się rozstali albo rozwiedli się nie mogą porozumieć się w kwestii sprawowania władzy rodzicielskiej.

Istnieją dwa rodzaje ograniczenia władzy rodzicielskiej:

  • ograniczenie władzy rodzicielskiej na wniosek rodzica,
  • ograniczenie władzy rodzicielskiej z urzędu (wskutek zawiadomienia sądu opiekuńczego przez policję, sąd, szkołę).

Jeżeli władza rodzicielska została ograniczona, to można wnosić o jej przywrócenie, gdy nie ma już przesłanek do jej ograniczenia.

Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom żyjącym osobno, sąd opiekuńczy może ze względu na dobro dziecka, określić sposób jej wykonywania i utrzymywania kontaktów z dzieckiem.

Sąd pozostawia władzę rodzicielską obojgu rodzicom, jeżeli przedstawili oni zgodne z dobrem dziecka, pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania z nim kontaktów i relacji.

Zgodnie z art. 109 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, sąd może:

1) zobowiązać rodziców oraz małoletniego do określonego postępowania, w szczególności do pracy z asystentem rodziny, realizowania innych form pracy z rodziną, skierować małoletniego do placówki wsparcia dziennego, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub skierować rodziców do placówki albo specjalisty zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem lub świadczących rodzinie inną stosowną pomoc z jednoczesnym wskazaniem sposobu kontroli wykonania wydanych zarządzeń;

2) określić, jakie czynności nie mogą być przez rodziców dokonywane bez zezwolenia sądu, albo poddać rodziców innym ograniczeniom, jakim podlega opiekun;

3) poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego;

4) skierować małoletniego do organizacji lub instytucji powołanej do przygotowania zawodowego albo do innej placówki sprawującej częściową pieczę nad dziećmi;

5) zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej albo powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub osobie, niespełniającym warunków dotyczących rodzin zastępczych, w zakresie niezbędnych szkoleń, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej albo zarządzić umieszczenie małoletniego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej.

Kiedy można ograniczyć prawa rodzicielskie?

Często Klienci zwracają się z pytaniem, jakie dowody należy przedstawić na ograniczenie praw rodzicielskich. Rodzaj i dobór środków dowodowych powinien być starannie dobrany i przemyślany.

Katalog dowodów może być bardzo duży, mogą to być: zeznania świadków, filmy, nagrania, dokumenty, opinie biegłych etc.

Kiedy można ograniczyć prawa rodzicielskie? Przesłanką ograniczenia władzy rodzicielskiej jest dobro dziecka. Nie ma znaczenia, czy chodzi o ograniczenie władzy rodzicielskiej matce czy tej o ograniczenie władzy rodzicielskiej ojcu.

Jednym z najczęściej występujących wypadków jest ograniczenie władzy rodzicielskiej z powodu alkoholizmu.

Ograniczenie praw rodzicielskich ojcu i matce – powody

Kiedy można ograniczyć prawa rodzicielskie ojcu? Kluczowe jest w tym przypadku prawidłowe i szerokie uzasadnienie wniosku o ograniczenie praw. Powody ograniczenia praw rodzicielskich ojcu są różne: np.:

  • brak kontaktów z dzieckiem,
  • nieprawidłowy wpływ na dziecko,
  • brak komunikacji między rodzicami,
  • silny konflikt między rodzicami,
  • uzależnienia rodzica (ograniczenie praw rodzicielskich ojcu alkoholikowi).

Czy ograniczenie władzy rodzicielskiej eliminuje prawo do kontaktów z dzieckiem? Ojciec z ograniczoną władzą rodzicielską ma prawo i obowiązek utrzymywać kontakt ze swoim dzieckiem. Kontakty z dzieckiem są więc niezależne od władzy rodzicielskiej.

Dopuszczalne jest także ograniczenie praw rodzicielskich matce. Często klienci pytają, czy  możliwe jest ograniczenie praw rodzicielskiej matce alkoholiczce albo ograniczenie praw rodzicielskich samotnej matce?

Odpowiedź na to pytanie zależy od konkretnej sytuacji, w której znajduje się zarówno rodzic jak i dziecko.

Alimenty a ograniczenie władzy rodzicielskiej

Interesującym zagadnieniem prawnym jest ograniczenie praw rodzicielskich a płacenie alimentów.  Ograniczenie władzy rodzicielskiej nie wpływa na obowiązek alimentacyjny.

Rodzice mają obowiązek ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka oraz prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów bez względu na ograniczenie władzy rodzicielskiej.

Nie da się połączyć sprawy o alimenty i władzę rodzicielską. Nie można skutecznie zawrzeć pozwu o alimenty i wniosku o ograniczenie praw rodzicielskich w jednym pozwie. W tym zakresie powinny toczyć się dwie odrębne sprawy (dwa odrębne postępowania sądowe).

Jak wygląda sprawa o ograniczenie praw rodzicielskich?

Postępowanie z zakresu władzy rodzicielskiej jest uzależnione od danej sytuacji opiekuńczo-wychowawczej dziecka oraz od sytuacji rodziców.

Na zasadach ogólnych prowadzi się postępowanie dowodowe – zeznania świadków, opinie biegłych itd. Sąd rodzinny zawsze bierze pod uwagę zasadę dobra dziecka oraz jego interes.

Sąd nie bierze pod uwagę partykularnych interesów rodziców oraz chęci dokuczenia jednemu z rodziców przez drugiego. Niedopuszczalne jest uwzględnienie interesu któregokolwiek z rodziców kosztem małoletniego dziecka.

Ile trwa sprawa o ograniczenie władzy rodzicielskiej? Zależy to od sądu oraz stopnia skomplikowania sprawy. Sprawa o ograniczenie praw rodzicielskich trwa zazwyczaj od kilku do kilkunastu miesięcy.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej

Pozbawienie władzy rodzicielskiej nie jest traktowane i nie może być jako karą dla rodzica. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wyróżnia trzy przesłanki pozbawienia władzy rodzicielskiej a mianowicie:

  • trwała przeszkoda w jej wykonywaniu,
  • nadużywanie tej władzy,
  • rażące zaniedbywanie obowiązków przez rodziców.

Pierwsza z nich polega na niemożliwości wykonywania władzy rodzicielskiej przez długi czas np. w razie zaginięcia jednego z rodziców, odbywania przez rodzica długotrwałej kary pozbawienia wolności, ciężka i przewlekła choroba (np. śpiączka, Alzheimer etc.).

Druga z nich polega na wykonywaniu władzy rodzicielskiej w nieadekwatny sposób, niezgodnie z dobrem i interesem dziecka np. stosowanie kar cielesnych, znęcanie się psychiczne i fizyczne nad dzieckiem, rozpijanie dziecka, zmuszanie dziecka do żebrania oraz do nierządu.

Trzecia z nich polega na jaskrawym niedopełnianiu obowiązków rodzicielskich wobec dziecka np. zaniedbywanie dziecka, jego zdrowia, rozwoju, niepłacenie alimentów na rzecz utrzymania i wychowania dziecka, nieutrzymywanie kontaktów z dzieckiem, nieinteresowanie się dzieckiem itd.

Autor: Adwokat Anna Gręda-Adamczyk